Hoe doorbreek je (buitenlandse) digitale afhankelijkheid als organisatie?

Stel je voor: morgen besluit een Amerikaanse techgigant de voorwaarden van je clouddienst drastisch te wijzigen. Of een geopolitiek conflict zorgt ervoor dat de toegang tot cruciale software wordt beperkt. Hoe kwetsbaar is jouw organisatie op dat moment? De Italiaanse econoom Cristina Caffarra noemde Europa recent een 'digitale kolonie van de Verenigde Staten'. Een pijnlijke constatering, maar ook een die veel organisaties dwingt om eerlijk in de spiegel te kijken.

De cijfers liegen niet: het overgrote deel van onze IT-resources komt van buiten Europa. Onze data staan in Amerikaanse of Chinese clouds, en de chips en AI-technologie die we gebruiken produceren we nauwelijks zelf. Wat betekent dit voor jouw organisatie? En belangrijker nog: wat kun je eraan doen?

Waarom digitale soevereiniteit nu op de bestuurstafel hoort

Digitale afhankelijkheid is geen abstract beleidsvraagstuk meer – het raakt direct aan bedrijfscontinuïteit, concurrentiekracht en strategische autonomie. Organisaties die hun volledige IT-infrastructuur hebben toevertrouwd aan een handvol buitenlandse spelers, lopen risico's die ze zich vaak niet volledig realiseren. Van datasoevereiniteit en privacy tot leveringszekerheid en kostenbeheersing: de keerzijde van gemak en schaalvoordelen wordt steeds zichtbaarder.

Het goede nieuws? Je hoeft niet van de ene op de andere dag volledig onafhankelijk te worden. Wel is het essentieel om bewust keuzes te maken en stapsgewijs meer grip te krijgen op je digitale toekomst.

Je afhankelijkheden in kaart brengen: waar zit het risico?

Voordat je kunt werken aan meer digitale autonomie, moet je weten waar je staat. Welke systemen draaien op buitenlandse cloudplatformen? Welke software is essentieel voor je bedrijfsvoering en van wie is die afkomstig? Hoe zit het met je data – waar worden die opgeslagen en wie heeft er toegang toe?

Begin met een inventarisatie van je kritieke systemen en hun leveranciers. Kijk daarbij niet alleen naar de directe leverancier, maar ook naar de onderliggende infrastructuur. Die handige SaaS-oplossing draait misschien wel op AWS of Azure. Breng ook contractuele afhankelijkheden in kaart: hoe makkelijk kun je overstappen als dat nodig is? Vendor lock-in is vaak subtieler dan je denkt.

De praktische weg naar digitale autonomie

Digitale onafhankelijkheid hoeft geen alles-of-niets-keuze te zijn. Het gaat om het bewust verminderen van kritieke afhankelijkheden en het vergroten van je bewegingsvrijheid. Een eigen cloud bij je thuis of op kantoor? Het kan al met een relatief bescheiden investering. Open standaarden en interoperabiliteit als uitgangspunt bij softwarekeuzes? Het voorkomt dat je vastzit aan één leverancier.

De sleutel ligt in het maken van weloverwogen keuzes. Niet elk systeem hoeft onder eigen beheer, maar voor je meest kritieke processen en gevoelige data is het de moeite waard om alternatieven te verkennen.

Strategie ontwikkelen: van afhankelijkheid naar weerbaarheid

Een realistische strategie voor digitale autonomie begint met het stellen van de juiste vragen. Wat zijn je kroonjuwelen – de systemen en data die je koste wat kost wilt beschermen? Waar kun je risico accepteren en waar absoluut niet? Welke investeringen zijn proportioneel gezien de risico's?

Denk ook aan het opbouwen van interne competenties. Kennis over je eigen systemen uitbesteden betekent ook afhankelijkheid uitbesteden. En overweeg samenwerking: Europese alternatieven en initiatieven winnen aan kracht. Soms is de beste strategie om samen met anderen op te trekken.

Resilience als leidend principe

Volledig onafhankelijk worden van buitenlandse technologie is voor de meeste organisaties geen realistisch doel. Wel kun je werken aan weerbaarheid: het vermogen om schokken op te vangen en door te functioneren als er iets misgaat. Dat betekent redundantie inbouwen, niet alles bij één leverancier afnemen, en zorgen dat je kunt overstappen als dat nodig is.

Resilience vraagt om een andere mindset: minder optimaliseren op kosten, meer op flexibiliteit en onafhankelijkheid. Het is de kunst om de voordelen van moderne technologie te benutten zonder je volledig over te leveren aan partijen waarop je uiteindelijk geen grip hebt.

Toezicht en governance: de juiste vragen stellen

Digitale afhankelijkheid is niet alleen een IT-vraagstuk – het hoort thuis in de boardroom. Commissarissen en toezichthouders moeten de juiste vragen kunnen stellen over digitale risico's en strategische keuzes. Hoe afhankelijk zijn we van specifieke leveranciers? Wat zijn de scenario's als toegang wegvalt? Hebben we voldoende inzicht in waar onze data zich bevinden?

Je hoeft geen IT-specialist te zijn om deze vragen te stellen. Wel moet je begrijpen waarom ze ertoe doen en wat een goed antwoord is.

Europa's antwoord: samenwerken aan digitale soevereiniteit

Individuele organisaties kunnen veel doen, maar de grootste verandering komt van collectieve actie. Europese initiatieven zoals Eurostack werken toe naar een onafhankelijke IT-infrastructuur. Regelgeving als de 'Buy European Digital Act' moet ervoor zorgen dat publieke aanbestedingen vaker naar Europese providers gaan.

Voor organisaties betekent dit: houd de ontwikkelingen in de gaten en maak waar mogelijk gebruik van Europese alternatieven. Soms is kopiëren van wat elders succesvol is gebleken – en het verbeteren en afstemmen op Europese wensen – de slimste strategie.

Aan de slag: eerste stappen naar meer autonomie

Waar begin je? Hier een aantal concrete acties die je morgen kunt ondernemen:

• Maak een inventarisatie van je kritieke systemen en hun leveranciers, inclusief onderliggende infrastructuur
• Beoordeel je contracten op lock-in bepalingen en exit-mogelijkheden
• Bepaal je kroonjuwelen – welke data en systemen verdienen extra bescherming?
• Verken alternatieven voor je meest risicovolle afhankelijkheden
• Bouw interne kennis op zodat je niet volledig afhankelijk bent van externe expertise
• Zet het onderwerp op de agenda van directie en toezichthouders

Conclusie: grip krijgen op je digitale toekomst

Digitale afhankelijkheid doorbreken begint met bewustwording en eindigt met actie. De vraag is niet óf je afhankelijk bent van buitenlandse technologie – dat ben je vrijwel zeker. De vraag is: weet je waar je afhankelijkheden zitten, begrijp je de risico's, en heb je een strategie om die risico's te beheersen?

Het antwoord op de centrale vraag is helder: breng je afhankelijkheden systematisch in kaart, bepaal wat je kroonjuwelen zijn, en werk stapsgewijs aan meer autonomie waar dat ertoe doet. Accepteer dat volledige onafhankelijkheid een illusie is, maar laat dat geen excuus zijn voor passiviteit. Elke stap richting meer digitale weerbaarheid is er één.

De organisaties die nu beginnen met het bewust vormgeven van hun digitale strategie, staan straks sterker. Niet omdat ze alle risico's hebben geëlimineerd, maar omdat ze weten welke risico's ze lopen en daar bewust mee omgaan. Dat is het verschil tussen overgeleverd zijn aan de grillen van de techwereld en zelf aan het roer staan van je digitale toekomst.

Verantwoording

Het doel van deze pagina is om boeken aan te bevelen die het beste passen bij de vraag hoe je als organisatie (buitenlandse) digitale afhankelijkheid kunt doorbreken. Managementboek verdiept zich al meer dan 30 jaar in vakliteratuur en gebruikt nu ook AI om de opgebouwde kennis op een relevante en persoonlijke manier uit te serveren.

Heb je een eigen managementvraag of uitdaging? Stel je vraag op managementboek.nl/oplossing en wij voegen deze binnen 1 dag toe.